Badania

Szybkie czytanie: co działa, a co jest mitem

Czytanie całą stroną, wyłączanie głosu w głowie i 1000 słów na minutę nie wytrzymują badań. Działają praktyka, słownictwo i świadome przeglądanie tekstu.

Otwarta książka, w której podświetlony jest tylko krótki fragment jednej linijki, w miejscu, gdzie patrzy oko

Działa regularne czytanie, rozwijanie słownictwa i świadome przeglądanie tekstu wtedy, gdy nie potrzebujesz każdego szczegółu. Nie działa czytanie całych stron „jednym spojrzeniem”, wyłączanie głosu w głowie ani metody, które obiecują wielokrotne przyspieszenie bez utraty zrozumienia. Tak wynika z przeglądu badań, który w 2016 roku przygotowało pięcioro psychologów czytania: Keith Rayner, Elizabeth Schotter, Michael Masson, Mary Potter i Rebecca Treiman (Rayner i in., 2016). Ten wpis opiera się głównie na nim.

Jak oko czyta tekst

Podczas czytania oko nie przesuwa się płynnie. Zatrzymuje się na słowie na około 250 milisekund, potem przeskakuje dalej. Taki skok trwa 20–35 milisekund, więc ruch oczu zajmuje tylko około 10% czasu czytania. Resztę czasu mózg rozpoznaje słowa i składa z nich sens.

W 10–15% przypadków oko cofa się do wcześniejszego słowa. To normalna część czytania, nie błąd, o czym więcej we wpisie Czy szybkie czytanie działa?

Z jednego zatrzymania oko obejmuje niewiele. W języku angielskim zakres widzenia przy czytaniu to 3–4 znaki w lewo od punktu, na który patrzysz, i 14–15 znaków w prawo. Same słowa rozpoznajesz na jeszcze krótszym odcinku, około 7 znaków w prawo: to słowo, na które patrzysz, i jedno lub dwa kolejne. Z linijek powyżej i poniżej oko nie bierze żadnej informacji.

Schemat: linijka tekstu, punkt fiksacji, okno widzenia obejmujące 3–4 litery w lewo i 14–15 liter w prawo, w środku węższy obszar około 7 znaków, w którym słowa są rozpoznawane
Zakres widzenia przy czytaniu według przeglądu Raynera i in. (2016).

Z tych liczb wynikają odpowiedzi na najpopularniejsze obietnice kursów szybkiego czytania.

Mit 1: czytanie całej strony widzeniem peryferyjnym

Część kursów uczy, że można objąć wzrokiem całą linijkę albo stronę i czytać ją naraz, „kątem oka”. Autorzy przeglądu piszą wprost, że nie jest to możliwe ani biologicznie, ani psychologicznie. Ostrość widzenia jest najwyższa w małym obszarze w centrum i gwałtownie spada poza nim. Rozpoznawanie liter około 3 stopni od punktu fiksacji spada do poziomu zgadywania.

Zakres widzenia wyznacza ilość informacji językowej, którą da się wyciągnąć z tekstu, a nie fizyczna odległość. Próby wydłużenia go ćwiczeniami, w których słowa migają na obrzeżach pola widzenia, nie sprawiły, że ludzie czytali szybciej z dobrym zrozumieniem (przegląd przytacza tu badania Brima z 1968 roku oraz Sailora i Balla z 1975 roku).

Mit 2: trzeba wyłączyć głos w głowie

Kursy szybkiego czytania często przedstawiają wewnętrzną mowę jako nawyk ze szkoły, który spowalnia. Badania pokazują, że czytając po cichu, naturalnie sięgamy do brzmienia słów, a próby blokowania tego zwykle szkodzą.

W jednym z badań uczestnicy czytali, jednocześnie powtarzając na głos nieistotne słowa. Rozumieli tekst gorzej. Gdy zamiast mówić wystukiwali palcami rytm, zrozumienie nie spadało (Daneman i Newson, 1992, opisane w przeglądzie). Przeszkadzała więc mowa, a nie samo robienie dwóch rzeczy naraz.

Więcej o głosie w głowie i o tym, jak czytać szybciej bez walki z nim, piszemy we wpisie Subwokalizacja: czy trzeba przestać czytać w głowie?

Mit 3: słowo po słowie na ekranie można czytać dowolnie szybko

Aplikacje RSVP pokazują po jednym słowie w tym samym miejscu ekranu, więc oko nie musi się ruszać. Ruch oczu zajmuje jednak tylko około 10% czasu czytania, więc jego usunięcie niewiele oszczędza. Za to RSVP odbiera możliwość powrotu do słowa, a to obniża zrozumienie (Schotter, Tran i Rayner, 2014).

Mit 4: kurs podwoi tempo bez straty zrozumienia

W jednym z opisanych w przeglądzie badań zmierzono ruchy oczu dorosłych przed kursem szybkiego czytania i po nim. Przed kursem czytali w tempie około 280 słów na minutę, po kursie około 400. Robili mniej zatrzymań i krótszych. Ich wynik w teście zrozumienia spadł z 81% do 74% (Calef, Pieper i Coffey, 1999). Przyspieszyli, ale zapłacili za to zrozumieniem.

Autorzy przeglądu dochodzą do wniosku, że kursanci w praktyce uczą się przeglądania tekstu, a nie szybszego czytania w pełnym sensie. W innym porównaniu osoby po kursie i osoby przeglądające tekst tak samo słabo odpowiadały na pytania o szczegóły. Na pytanie nie da się odpowiedzieć, jeśli oko nie zatrzymało się w miejscu, gdzie stała odpowiedź.

Co działa

Dużo czytania i bogatsze słownictwo. To główny wniosek przeglądu. Na słowach częstych, takich jak „dom”, oko zatrzymuje się krócej niż na rzadkich. Im więcej słów znasz dobrze, tym więcej z nich rozpoznajesz od razu. Praktyka czytania to praktyka języka.

Wiedza o temacie. Szybko czytają ci, którzy wiedzą o temacie na tyle dużo, że nowe informacje od razu pasują do tego, co już wiedzą. Tekst z dziedziny, którą znasz, przeczytasz szybciej niż równie długi tekst z nowej dziedziny.

Świadome przeglądanie. Kiedy nie potrzebujesz pełnego zrozumienia, przeglądanie tekstu jest uczciwym narzędziem. Przegląd opisuje skuteczne sposoby szybkiego wyszukiwania w tekście konkretnych informacji. Ważne, żeby wiedzieć, że przeglądasz, i nie mylić tego z czytaniem.

Pomiar tempa razem ze zrozumieniem. Sam wynik w słowach na minutę łatwo zawyżyć. Jak zmierzyć się uczciwie, opisujemy we wpisie Ile słów na minutę czyta przeciętny dorosły?

Jak z tym pracuje Readspresso

Każdy pomiar w aplikacji kończy się pytaniami do tekstu, a wynik pokazuje tempo razem ze zrozumieniem. Ćwiczenie „Akcelerator” przyspiesza tekst aż do granicy Twojego komfortu i sprawdza, ile z niego zostało. Czytnik pozwala cofnąć się o zdanie albo o 10 słów, a tryb tempomatu prowadzi wzrok po pełnym tekście. Ćwiczenia z kropką na środku ekranu trenują uwagę i szukanie wzrokiem. Nie obiecujemy, że pozwolą czytać kilka linijek naraz.

Plan na start: zmierz tempo ze zrozumieniem, czytaj codziennie kilkanaście minut tekstów, które Cię interesują, i powtórz pomiar za dwa tygodnie na tekście podobnej trudności.