Nie. Głos, który słyszysz w myślach podczas czytania, pomaga rozumieć tekst. W badaniach, w których ludzie musieli go zagłuszyć, rozumieli przeczytany fragment gorzej. Rada „wyłącz subwokalizację, a zaczniesz czytać trzy razy szybciej” nie ma oparcia w badaniach. Możesz za to czytać szybciej z głosem w głowie, bo ten głos nie musi mówić w tempie mowy.
Czym jest subwokalizacja
Subwokalizacja to wewnętrzne „wypowiadanie” czytanych słów. Usta się przy tym nie ruszają. Jedni słyszą wyraźny głos lektora, inni tylko mgliste poczucie, jak słowo brzmi. Badacze czytania nazywają to mową wewnętrzną i traktują jako normalną część cichego czytania.
Kursy szybkiego czytania przedstawiają ją inaczej. Skoro mówimy na głos w tempie około 183 słów na minutę, a głos w głowie „czyta” każde słowo, to on ma być hamulcem. Wyłączysz go, a oko będzie mogło iść tak szybko, jak tylko zdoła. Brzmi logicznie, ale opiera się na dwóch założeniach, które się nie potwierdzają.
Czy głos w głowie spowalnia czytanie?
Pierwsze założenie mówi, że głos w głowie trzyma Cię na tempie mowy. Liczby temu przeczą. Według metaanalizy Marca Brysbaerta, która zebrała 190 badań, dorośli czytają na głos w tempie około 183 słów na minutę, a po cichu tekst popularnonaukowy w tempie około 238 (Brysbaert, 2019, Journal of Memory and Language). Gdyby głos w głowie musiał wymawiać każde słowo w tempie mowy, ciche czytanie nie byłoby szybsze od głośnego. Wewnętrzny głos nie musi dbać o każdą sylabę, a usta nie muszą za nim nadążać. Więcej o tych liczbach piszemy w tekście Ile słów na minutę czyta dorosły?
To nie znaczy, że głos nigdy nie wyznacza tempa. Jeśli na siłę „artykułujesz” w myślach każde słowo, jak przy czytaniu dziecku na dobranoc, zwolnisz. Ale wolne czytanie częściej ma inne przyczyny: trudny tekst, nowy temat, nieznane słowa, rozproszenie i powroty wzroku do zdania, które umknęło.
Co się dzieje, gdy zagłuszasz mowę wewnętrzną
Drugie założenie mówi, że bez głosu w głowie zrozumienie zostanie takie samo. Najwięcej danych na ten temat zebrał przegląd badań nad szybkim czytaniem, który w 2016 roku opublikowali Keith Rayner i czworo współautorów, badaczy ruchów oczu i czytania (Rayner i in., 2016, Psychological Science in the Public Interest).
Przegląd opisuje eksperymenty, w których badani czytali, a jednocześnie musieli powtarzać na głos słowa niezwiązane z tekstem. Takie powtarzanie zajmuje aparat mowy i blokuje mowę wewnętrzną. Badani rozumieli przeczytany fragment gorzej. W wersji kontrolnej zamiast mówić wystukiwali palcami sekwencję i tam zrozumienie nie spadało. Zrozumienie spadało więc dlatego, że zajęta była mowa. Samo robienie dwóch rzeczy naraz mu nie szkodziło.
Autorzy przeglądu piszą też, że próby wyeliminowania mowy wewnętrznej kończą się gorszym zrozumieniem, gdy tekst jest choć trochę trudny i wymaga wyciągania wniosków. Przy prostym tekście strata może być mała. Umowa, podręcznik czy artykuł naukowy to właśnie teksty trudniejsze.
Możliwe wyjaśnienie jest takie, że brzmienie słów pomaga utrzymać w pamięci początek zdania, zanim dotrzesz do końca, i wyłapać sens, który zależy od akcentu albo intonacji. Czytanie trudnego zdania bez tego wsparcia przypomina liczenie w pamięci, gdy ktoś obok głośno podaje inne liczby.
Jak czytać szybciej, nie walcząc z głosem w głowie
Rozsądniejszy cel od uciszania głosu to pozwolić mu iść szybciej, dopóki nadążasz z rozumieniem.
Dobieraj tempo do tekstu. Lekki artykuł czy powieść możesz czytać szybciej, a trudny rozdział wolniej. Rayner i współautorzy pokazują, że przyspieszanie zawsze coś kosztuje, a pytanie brzmi, ile zrozumienia możesz przy danym tekście oddać. Piszemy o tym szerzej we wpisie Szybkie czytanie: co działa, a co jest mitem.
Sprawdzaj zrozumienie, a nie tylko tempo. Wynik w słowach na minutę nic nie znaczy, jeśli po lekturze nie umiesz powiedzieć, o czym był tekst. Po każdej próbie szybszego czytania zadaj sobie jedno pytanie o treść.
Dużo czytaj. Według przeglądu Raynera szybciej i z dobrym zrozumieniem czytają ci, którzy czytają dużo i znają dużo słów. Znane słowa rozpoznajesz szybciej, a wtedy wewnętrzny głos nie musi się przy nich zatrzymywać. Dlaczego żadna sztuczka tego nie zastąpi, opisujemy w tekście Czy szybkie czytanie działa?
Subwokalizacja a czytnik RSVP
Czytnik RSVP pokazuje tekst po jednym słowie albo krótkiej grupie słów w jednym miejscu ekranu, więc oko nie musi skakać po linijkach. Część poradników reklamuje go jako sposób na „wyłączenie” subwokalizacji: słowa lecą tak szybko, że głos nie zdąży ich wypowiedzieć. Z badań opisanych wyżej wynika raczej, że skończy się to gorszym zrozumieniem.
W czytniku RSVP w Readspresso możesz płynnie zmieniać tempo i sprawdzić, przy jakiej prędkości głos w głowie wciąż nadąża, a przy jakiej zaczynasz tracić sens. Przegląd Raynera opisuje też słabą stronę RSVP. Oko nie może w nim wrócić do poprzedniego słowa, a takie powroty pomagają rozumieć. Dlatego w czytniku jest przycisk „⟲ zdanie”, który cofa do początku zdania. Czytnik ze wszystkimi trzema trybami (RSVP, tempomat i skan kolumnowy) jest w wersji bezpłatnej.
Ćwiczenie na dziś
- Wybierz łatwy tekst, na przykład artykuł z gazety, i wklej go do czytnika w trybie RSVP.
- Przeczytaj pierwszy akapit w tempie, w którym czujesz się swobodnie. Powiedz sobie jednym zdaniem, o czym był.
- Podnieś tempo o 20–30 słów na minutę i przeczytaj kolejny akapit. Znowu jedno zdanie o treści.
- Powtarzaj, dopóki odpowiedź przychodzi bez zgadywania. Gdy zaczynasz zgadywać, cofnij się o jeden krok. To tempo jest Twoim sufitem przy tego rodzaju tekście.
Nie próbuj przy tym uciszać głosu w głowie. Zwróć tylko uwagę, co robi przy wyższym tempie. Możesz zauważyć, że mniej dokładnie „wymawia” najprostsze słowa, a dalej niesie sens zdania.